Za przejście groziła śmierć. „Linia Powstańców” pod Ochudnem wciąż istnieje

Miała kilkadziesiąt metrów szerokości, pilnowali jej rosyjscy żołnierze, a próba przedostania się na drugą stronę mogła zakończyć się śmiercią. Historię carskiej przecinki w Puszczy Białej wspomina Bogusława Rębała w książce „Ochudno. Szkice z dziejów wioski i szkoły”. Publikacja będzie dostępna już w tę sobotę podczas I Zjazdu Absolwentów i Uczniów Szkoły w Ochudnie.

Lesiste i podmokłe tereny dzisiejszej Puszczy Białej odegrały ważną rolę podczas Powstania Styczniowego. Dawały schronienie powstańczym oddziałom, umożliwiały prowadzenie ćwiczeń, werbunek ochotników i organizowanie wypadów. W niedostępnych leśnych kryjówkach powstańcy mogli również odpoczywać, leczyć rany i przygotowywać się do kolejnych działań.

O wydarzeniach rozgrywających się w okolicach Ochudna pisze Bogusława Rębała w swojej książce.

Carska przecinka miała zatrzymać powstańców

Puszcza Biała i okolice Ochudna były jednym z ważniejszych miejsc grupowania się powstańczej partyzantki. Stanowiło to zagrożenie dla pobliskich szlaków komunikacyjnych, szczególnie uruchomionej w 1862 roku linii kolejowej Warszawa–Petersburg.

Rosjanie zdecydowali się więc na radykalne rozwiązanie. Na długości kilkunastu kilometrów wycięli drzewa i krzewy, tworząc szeroki, prosty pas przecinający las. Pozostałością tej operacji jest leśna droga nazywana do dziś „Linią Powstańców”.

Jak opisuje Bogusława Rębała, przecinka miała prawdopodobnie od 60 do 70 metrów szerokości. Co kilkaset metrów stacjonowały wzdłuż niej rosyjskie patrole.

"Linia wyglądała jak granica, przez którą ciężko było się przedrzeć niezauważonym. Za przejście groziła śmierć. Wielu powstańców styczniowych zostało tam pojmanych, zabitych i pochowanych w ziemnej mogile usytuowanej na zachodnim końcu linii, przy szosie z Wyszkowa do Porządzia" – czytamy w książce.

Carska przecinka skutecznie utrudniała przemieszczanie się oddziałów i dezorganizowała działania powstańców.

Droga pozostała w pamięci mieszkańców

Pamięć o „Linii Powstańców” przetrwała w przekazach najstarszych mieszkańców Ochudna, Dąbrowy i Porządzia. Obszar lasu, przez który prowadzi droga, nazywany jest Wielkim Borem.

Choć dawna przecinka zarosła i obecnie jest znacznie węższa, nadal można dostrzec jej przebieg. Dla mieszkańców oraz historii Puszczy Białej pozostaje miejscem o szczególnym znaczeniu.

W 155. rocznicę utworzenia carskiej przecinki odsłonięto tam drewnianą kapliczkę upamiętniającą uczestników Powstania Styczniowego walczących na terenie Puszczy Białej. Towarzyszy jej hasło: „Wolność, Równość, Niepodległość”. Początek liczącej około trzech kilometrów ścieżki oznaczają cztery tablice informacyjne.

Powstanie zmieniło również życie mieszkańców

Książka Bogusławy Rębały opisuje także zmiany, które nastąpiły po upadku Powstania Styczniowego. Jedną z najważniejszych była sprawa uwłaszczenia chłopów. W powiecie pułtuskim dla pozbawionego pastwisk Ochudna wydzielono 308 morgów ziemi na błotach.

Reformy przyniosły odejście od pańszczyzny, nowe zasady podziału gruntów i opłat czynszowych. Wielkość przyznawanych działek zależała od dotychczasowego stanu posiadania oraz sposobu użytkowania ziemi.

Mieszkańcy Ochudna i Leszczydołu otrzymali w czasie komasacji również łąki położone koło Tuchlina nad Bugiem. Od ich miejscowości dzieliło je około 25 kilometrów, a przez rzekę trzeba było przeprawiać się promem.

Historia wsi i szkoły zamknięta w książce

„Ochudno. Szkice z dziejów wioski i szkoły” to publikacja poświęcona historii miejscowości, jej mieszkańców oraz szkoły, której początki sięgają co najmniej 1925 roku.

Czytaj też: Ocaliła zabytkową szkołę, teraz opisała jej historię. Wyjątkowa książka o Ochudnie

Autorką książki jest Bogusława Rębała – ostatnia dyrektor szkoły w Ochudnie i inicjatorka objęcia zabytkowego budynku ochroną konserwatorską. Odpowiada ona również za dobór i opis materiałów ilustracyjnych. Redakcją całości oraz projektem okładki zajęła się Anna Morawska, natomiast skład i przygotowanie publikacji do druku wykonał Grzegorz Hubert Gerek. Za wydaniem książki stoją Aga Press oraz Wydawnictwo Aleksander. 

Publikacja będzie dostępna już w tę sobotę, 19 września, podczas I Zjazdu Absolwentów i Uczniów Szkoły w Ochudnie. Spotkanie rozpocznie się o godz. 13.00 w zabytkowym budynku szkoły.

Po zjeździe książkę będzie można kupić również w Wyszkowie. Szczegóły podamy wkrótce.